Cumhuriyet’in temeli kültürdür

Yıl 194O, aylardan ekim…

Londra’da bulunan Holland House Kütüphanesi faşist Hitler’in hava kuvvetleri tarafından bombalanmış, harabeye dönen binada İngilizler, yıkık raflardan kitap seçmeye devam ediyor.

İşte o tarihi fotoğraf…

***

İngiltere’nin, asırlarca süren zenginliğinin gerekçesi, yüzyıllardan bu yana sömürdüğü ülkelerden elde etiği doğal zenginlikler olduğu öğretildi bize. 

Ancak ekonomik zenginliği, bilimle, teknolojiyle, akılla eklemleyemediğiniz sürece, bir zaman sonra sömüren değil sömürülen bir ülke olacağınız gerçeği unutturuluyor.

Öyle olmasa yeryüzünün en büyük petrol rezervlerine sahip Arap ülkeleri dünyaya hükmeder, İran emperyalist saldırılar karşısında çaresiz kalmaz, doğalgaz zengini Azerbaycan bölgesinin oyun kurucusu olurdu.

Oysa ya teokrasiyle, ya hanedanlıkla ya da otoriter rejimlerle yönetilen yer altı zengini bu ülkelerin hali ortada.

19. Yüzyıla kadar  Sanayi Devrimi’nin kaymağını yiyen Britanya İmparatorluğu, endüstriyel zenginliğini teknoloji ve bilimle harmanlamış, sömürgeci çağın  kapanmasının ardından toprak kaybına uğrasa da bu kez ‘dilini’ dünyaya ihraç edip  kültürel ve siyasi olarak gücünü perçinlemiştir. 

İşte bu harabeye dönmüş tarihi fotoğraf da ‘üzerinde güneş batmayan ülke’ gerçeğinin ikonik izdüşümü olarak tarihteki yerini almıştır. 

***

Bursa Fan Kulüp toplantısının olağan genel kuruluna katıldı şair ve oyuncu Sunay Akın.

Ancak ben bu ülkenin vicdanı ve aydınlık yüzü diye bahsedeceğim kendisinden.

İstese derya birikimini ticarete dönüştür ancak O, bir kültür elçisi misali  Anadolu’yu karış karış gezerek bildiklerini geniş kitlelere aktarıyor, kısıtlı maddi imkanlarına rağmen oyuncak müzesini yaşatıyor. 

Holland House Kütüphanesi de Sunay Akın’ın zengin arşivinden çıkan sadece bir fotoğraf.

***

Sunay Akın’ı Bursa’da o akşam 3. kez dinledim.

Her sunumundan feyiz aldığım Akın, her anlatısında heybesinden farklı hikayeler çıkararak ufkumuza  ufuk katıyor.

O akşam da birçok hikaye anlattı ama anahtar cümlesi şuydu:

Cumhuriyet’in temeli kültürdür.

***

Benim bu cümleden anladığım ise şunlardır:

-Cumhuriyet’in temeli kültürdür çünkü Cumhuriyet bir aydınlanma felsefesidir.

-Cumhuriyet’in temeli kültürdür çünkü Cumhuriyet insanı merkeze alan bir rejim inşa etmiştir.

-Cumhuriyet’in temeli kültürdür, çünkü Cumhuriyet’in kurucusu Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk, Sakarya Muharebesi’nden sadece bir gün önce TBMM’ye, etnografya müzesi kurulması teklifi vererek, Türklerin kültürel köklerinin araştırılması isteyecek kadar, kültüre önem vermiştir.

-Cumhuriyet’in temeli kültürdür çünkü  Cumhuriyet’in harcı ilimle, fenle ve pozitif bilimlerle karılmıştır.

***

İşte bu yüzden 1950’lerde başlayan karşı devrim sürecine rağmen temel harcı kültür olan Cumhuriyet rejimi yıkılmayacak.

Mustafa ÖZDAL