Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden “Yaşayan İnsan Hazineleri” ödülünü alan Bursalı devdâh ustası Ertuğrul Şengünalp, 680 yıllık devdâhlık mesleğini ayakta tutan son isimlerden biri olarak dikkat çekiyor. Osmanlı’dan günümüze uzanan bu köklü el sanatı, Osmangazi ilçesine bağlı Muradiye Mahallesi’nde, 60 yaşındaki ustanın bitmeyen emeğiyle yaşamını sürdürüyor.
Henüz 7 yaşındayken babasının yanında çırak olarak başladığı devdâhlığı 53 yıldır aralıksız sürdüren Şengünalp, her gün kilometrelerce koşarak ipek iplik üretiyor. Tamamen insan gücüne dayalı yöntemlerle yapılan devdâhlık, günümüzde dünyada neredeyse yok olmaya yüz tutmuş nadir el sanatları arasında yer alıyor.
Mesleğin ne denli zahmetli olduğunu anlatan Şengünalp, “Bu sanat dev gibi güçlü insanların, dahta koşar gibi sürekli hareket ederek üretim yaptığı bir iştir. Günde 15 ila 20 kilometre koşmadan iplik üretmek mümkün değil” sözleriyle işin fiziksel boyutuna dikkat çekiyor.
Gazoz kasalarıyla başlayan yolculuk
Devdâhlık serüveninin çocukluk yıllarına uzandığını dile getiren Şengünalp, ilk günlerini şu sözlerle hatırlıyor:
“Boyum tezgâha yetmiyordu. Altıma gazoz kasaları koyup tahta yerleştirdik. Babam ‘Hadi oğlum' dedi ve beni bu sanatın içine soktu.”
Bugün hâlâ aynı tezgâhın başında üretime devam eden usta, tezgâh üzerindeki 24 kancaya bağlanan ipliklerle saatlerce durmaksızın koşarak çalışıyor. Yaklaşık 700 gram ipek iplik elde edebilmek için günde en az 6 saat boyunca sürekli hareket etmek zorunda kalıyor.
Kazanlarda kaynayan ipek, renkle buluşuyor
Üretim sürecinin yalnızca iplik çekmekten ibaret olmadığını belirten Şengünalp, hafta sonları ipliklerin zeytinyağlı sabunla kazanlarda kaynatıldığını ifade ediyor. Bu aşamayı, “Bu işlemle ipek böceğinin kozasından kalan serisin temizlenir. Yaklaşık iki saatlik kaynatma sonunda iplik doğal rengine ulaşır” sözleriyle anlatıyor.
Kaynatma sırasında ipliğin yüzde 25-30 oranında fire verdiğini aktaran Şengünalp, ardından ipliklerin 320 farklı renkten oluşan özel kartelaya göre boyandığını belirtiyor. Üretilen ipek iplikler ise halk eğitim merkezleri, olgunlaşma enstitüleri ve el sanatlarıyla uğraşan ustalar tarafından kullanılıyor.
Bursa’dan Japonya’ya uzanan emek
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte devdâhlık büyük ölçüde unutulsa da Şengünalp’in emeği sınırları aşıyor. Ürettiği ipek ipliklerin yurt dışından da talep gördüğünü söyleyen usta, özellikle Japonya’da geleneksel el sanatlarında kullanıldığını belirtiyor. Bu durumu, “Japonların ‘İnoye' adını verdikleri çalışmalarda bizim ipliklerimiz yer alıyor. Bu, emeğin sınır tanımadığını gösteriyor” sözleriyle dile getiriyor.
Cumhurbaşkanı’ndan anlamlı ödül
Kültür ve Turizm Bakanlığı sanatçısı olarak 12 yıldır çeşitli festival ve fuarlarda Bursa’yı temsil eden Ertuğrul Şengünalp, “Yaşayan İnsan Hazineleri” ödülüne layık görüldü. Ankara’da düzenlenen törende ödülünü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden alan Şengünalp, yaşadığı gururu şu sözlerle ifade etti:
“Bu tarif edilemez bir duyguydu. Ama şunu özellikle söylüyorum: Bu ödülü ben almadım; Bursa aldı. Bursa ipekçiliği kazandı.”
“Destek olmazsa benimle bitecek”
Devdâhlık sanatını yeni kuşaklara aktarmak istediğini vurgulayan Şengünalp, yetkililere destek çağrısında bulunuyor. Belediyelerin ve kamu kurumlarının bu mirasa sahip çıkması gerektiğini belirten usta, “Ben bıraktığımda bu sanatı sürdürecek kimse yok. Destek olmazsa 680 yıllık bir miras benimle birlikte yok olacak” diyerek uyarıda bulunuyor.
Şengünalp, ayrıca kendisini ziyaret eden ve destek veren Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın’a teşekkür ederek, “Bu sanatın yaşaması Bursa için çok önemli. Beni asıl mutlu eden de bu değerin fark edilmesi” ifadelerini kullandı.
